Çankaya / Ankara0507 269 27 29[email protected]
Av. Kaan Karayaka logosuAv. Kaan KarayakaAvukatlık ve Hukuki Danışmanlık
Ana sayfa / Makaleler / İdare Hukuku
İdare Hukuku

İhaleden Yasaklama Kararı: Şartlar, Süreler ve İptal Davası

Av. Kaan Karayaka |
İhaleden Yasaklama Kararı: Şartlar, Süreler ve İptal Davası

Kamu kurumlarıyla iş yapan şirketler için en ağır yaptırımlardan biri ihaleden yasaklama kararıdır. Resmi Gazete'de neredeyse her gün yeni yasaklama kararları yayımlanmaktadır. Kamu İhale Kurumu istatistiklerine göre yalnızca 2023 yılında 4.570 yasaklama kaydı alınmış, yıl sonu itibarıyla aktif yasaklı listesinde 6.362 kayıt bulunmuştur. Bu kararların her biri ilgili şirketin bir veya iki yıl boyunca bütün kamu ihalelerinden uzak kalması anlamına gelmektedir. Üstelik yasaklama yalnızca şirketi değil, belirli şartlarla şirketin ortaklarını ve ortağı olduğu diğer şirketleri de etkileyebilmektedir.

Bu yazımızda ihaleden yasaklama kararının hangi durumlarda verildiğini, yasaklama sürelerini, kararı kimin verdiğini, yasaklı sorgulamanın nasıl yapıldığını ve karara karşı itiraz ve iptal davası sürecini ayrıntılı olarak anlatıyoruz.

İhaleden Yasaklama Kararı Nedir?

İhaleden yasaklama kararı, kanundaki adıyla ihalelere katılmaktan yasaklama, kamu ihalelerinde veya ihale sonucunda imzalanan sözleşmenin uygulanması sırasında kanunda sayılan yasak fiil ve davranışlarda bulunan gerçek veya tüzel kişilerin, belirli bir süre boyunca kamu ihalelerine katılmasını engelleyen idari bir yaptırımdır.

Yasaklama kararı bir idari işlemdir. Bu nedenle hukuka aykırı olduğu düşünülen yasaklama kararlarına karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.

İhaleden Yasaklamanın Hukuki Dayanağı

İhaleden yasaklama başlıca iki kanunda düzenlenmiştir:

  • 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu: İhale sürecindeki yasak fiil ve davranışlar 17. maddede sayılmış, bunlara uygulanacak yasaklama ise 58. maddede düzenlenmiştir.
  • 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu: Sözleşmenin uygulanması sırasındaki yasak fiil ve davranışlar 25. maddede sayılmış, bunlara uygulanacak yasaklama ise 26. maddede düzenlenmiştir.

Bunların yanında 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu kapsamındaki ihalelerde de benzer bir yasaklama düzenlemesi bulunmaktadır. Uygulamaya ilişkin ayrıntılı açıklamalar ise Kamu İhale Genel Tebliği'nde yer almaktadır.

İhaleden Yasaklama Şartları: Hangi Fiiller Yasaklamaya Yol Açar?

İhale Sürecindeki Yasak Fiil ve Davranışlar

4734 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre ihalelerde şu fiil ve davranışlarda bulunmak yasaktır:

  • Hile, vaat, tehdit, nüfuz kullanma, çıkar sağlama, anlaşma, irtikap, rüşvet suretiyle veya başka yollarla ihaleye ilişkin işlemlere fesat karıştırmak veya buna teşebbüs etmek,
  • İsteklileri tereddüde düşürmek, katılımı engellemek, isteklilere anlaşma teklifinde bulunmak veya teşvik etmek, rekabeti veya ihale kararını etkileyecek davranışlarda bulunmak,
  • Sahte belge veya sahte teminat düzenlemek, kullanmak veya bunlara teşebbüs etmek,
  • Alternatif teklif verebilme halleri dışında, bir istekli tarafından kendisi veya başkaları adına doğrudan veya dolaylı olarak birden fazla teklif vermek,
  • Kanunun 11. maddesine göre ihaleye katılamayacağı belirtildiği halde ihaleye katılmak.

Uygulamada en sık karşılaşılan yasaklama sebepleri; sahte veya gerçeğe aykırı iş deneyim belgesi sunulması, aynı ihaleye birbiriyle bağlantılı şirketler aracılığıyla birden fazla teklif verilmesi ve isteklilerin aralarında anlaşarak teklif vermesidir.

Sözleşme Yapmama Nedeniyle Yasaklama

İhale üzerinde kaldığı halde mücbir sebep olmaksızın usulüne uygun olarak sözleşme imzalamayan istekli hakkında da yasaklama kararı verilir. Bu durumda isteklinin geçici teminatı da gelir kaydedilir.

Sözleşmenin Uygulanması Sırasındaki Yasak Fiil ve Davranışlar

4735 sayılı Kanun'un 25. maddesine göre sözleşmenin uygulanması sırasında da bazı fiil ve davranışlar yasaktır. Bunlar arasında işlemlere fesat karıştırmak, sahte belge veya sahte teminat kullanmak, hileli malzeme veya usuller kullanarak kusurlu imalat yapmak, idareye zarar vermek, mücbir sebep olmaksızın taahhüdü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemek ve sözleşmeyi kanuna aykırı şekilde devretmek sayılabilir.

İdarenin sözleşmeyi yüklenicinin kusuru nedeniyle feshetmesi halinde de, kesin teminatın gelir kaydedilmesinin yanında yüklenici hakkında yasaklama kararı verilir.

İhaleden Yasaklama Süresi Ne Kadardır?

Yasaklama süresi, fiilin türüne göre kanunda belirlenmiştir:

  • Yasak fiil ve davranışlar nedeniyle: Fiil veya davranışın özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar,
  • İhale üzerinde kaldığı halde sözleşme imzalamama nedeniyle: Altı aydan az olmamak üzere bir yıla kadar,
  • Ceza mahkemesi kararıyla: Yasak fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa, mahkumiyet halinde idarenin verdiği yasaklamanın bitiminden itibaren uygulanmak üzere bir yıldan az olmamak üzere üç yıla kadar,
  • Mükerrer mahkumiyet halinde: Mahkeme kararıyla sürekli olarak.

İdare, yasaklama süresini belirlerken fiilin ağırlığını ve özelliklerini gözetmek zorundadır. Kanundaki en kısa sürenin üzerinde bir süre belirleniyorsa bunun gerekçesinin kararda gösterilmesi gerekir. Gerekçesiz olarak üst sınırdan verilen yasaklama kararları ölçülülük ilkesine aykırılık nedeniyle iptal edilebilmektedir.

İhaleden Yasaklama Kararını Kim Verir?

Yasaklama kararını veren makam, ihaleyi yapan idareye göre değişir:

  • İhaleyi bir bakanlık yapmışsa veya ihaleyi yapan idare bir bakanlığa bağlı ya da ilgiliyse, ilgili bakanlık,
  • Herhangi bir bakanlığa bağlı veya ilgili olmayan kurumlarda, o kurumun yetkili makamı,
  • İl özel idareleri ve bunlara bağlı kuruluşlarda İçişleri Bakanlığı,
  • Belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlarda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.

Yetkisiz bir makam tarafından verilen yasaklama kararı, yetki yönünden hukuka aykırıdır ve iptal edilir. Bu nedenle davada ilk incelenmesi gereken konulardan biri kararı veren makamın yetkili olup olmadığıdır.

45 Günlük Süre: Yasaklama Kararı Ne Zaman Verilmeli?

Yasaklama kararları, yasaklamayı gerektiren fiil veya davranışın tespit edildiği tarihi izleyen en geç 45 gün içinde verilmelidir. Danıştay bu süreyi hak düşürücü süre olarak kabul etmektedir. Fiilin tespitinden itibaren 45 gün geçtikten sonra verilen yasaklama kararı hukuka aykırıdır.

Uygulamada fiilin "tespit edildiği tarihin" hangi tarih olduğu sıkça tartışma konusu olur. İhaleyi yapan idarenin fiili tespit ettiği tarih, yetkili makama bildirim tarihi ve yasaklama onayının tarihi her olayda ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle davada idarenin yazışmaları ve tarihleri dikkatle incelenmelidir.

Yasaklama kararı verilinceye kadar ilgili kişi veya şirket, aynı idarenin yapacağı ihalelere katılamaz.

Yasaklama Kararı Resmi Gazete'de Yayımlanır

Yasaklama kararları Resmi Gazete'de yayımlanır ve yayım tarihinde yürürlüğe girer. Kararlar ayrıca Kamu İhale Kurumu tarafından tutulan yasaklılar siciline işlenir. Bu nedenle kamu ihalelerine katılan şirketlerin Resmi Gazete'nin ilan bölümünü ve yasaklılar listesini düzenli olarak takip etmesi önemlidir. Yapı denetim kuruluşlarına verilen yapı denetim cezaları da benzer şekilde Resmi Gazete'de ilan edilmektedir.

Resmi Gazete'deki Yasaklama İlanında Hangi Bilgiler Yer Alır?

Resmi Gazete'de "İhalelere Katılmaktan Yasaklama Kararı" başlığıyla yayımlanan ilanlar standart bir form şeklindedir. Bu formda genellikle şu bilgiler bulunur:

  • Yasaklı kayıt numarası ve ihale kayıt numarası (İKN),
  • Yasaklama kararını veren bakanlık veya kurum,
  • İhaleyi yapan idarenin adı ve adresi,
  • Yasaklanan gerçek veya tüzel kişinin adı, vergi kimlik numarası ve adresi,
  • Ortak bilgileri ve ortaklık bilgileri,
  • Yasaklamanın kanuni dayanağı (4734 sayılı Kanun veya 4735 sayılı Kanun),
  • Yasaklamanın kapsamı (örneğin tüm ihalelerden) ve yasaklama süresi.

Bu bilgilerin her biri dava açısından önem taşır. Kanuni dayanak, yasaklamanın ihale sürecindeki bir fiile mi yoksa sözleşmenin uygulanmasındaki bir fiile mi dayandığını gösterir. Kararı veren makam, hem yetki yönünden yapılacak incelemede hem de yetkili mahkemenin belirlenmesinde belirleyicidir. Örneğin ihaleyi bir ildeki müdürlük yapmış olsa bile yasaklama kararı bakanlık tarafından verilmiş olabilir. Ortak bilgileri ise yasaklamanın hangi ortaklara yayıldığını gösterir.

Aynı şirket hakkında farklı ihalelerdeki fiiller nedeniyle aynı gün içinde birden fazla yasaklama kararı yayımlanabilmektedir. Her yasaklama kararı ayrı bir idari işlem olduğundan, her biri için dava süresi ve dava açılması ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

İhale Yasaklı Sorgulama Nasıl Yapılır?

Bir kişinin veya şirketin ihalelere katılmaktan yasaklı olup olmadığı, Kamu İhale Kurumu'nun Elektronik Kamu Alımları Platformu (EKAP) üzerinden sorgulanabilir. İhale komisyonları da teklifleri değerlendirirken isteklilerin ihale tarihi itibarıyla yasaklı olup olmadığını EKAP üzerinden kontrol eder.

Sorgulama yapılırken yalnızca şirketin değil, şahıs şirketlerinde bütün ortakların, sermaye şirketlerinde ise sermayenin yarısından fazlasına sahip ortakların da yasaklı olup olmadığına bakılır. Ortaklardan biri hakkındaki yasaklama, şirketin teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına yol açabilir. Bu nedenle ihaleye girmeden önce şirket ve ortaklar için ayrı ayrı sorgulama yapılması önerilir.

Yasaklama Kararı Ortakları da Etkiler mi?

Evet. Yasaklama yalnızca kararda adı geçen kişi veya şirketle sınırlı kalmaz:

  • Hakkında yasaklama kararı verilen şirket bir şahıs şirketi ise, şirket ortaklarının tamamı hakkında da yasaklama kararı verilir.
  • Hakkında yasaklama kararı verilen şirket bir sermaye şirketi ise, şirket sermayesinin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında da yasaklama kararı verilir.
  • Hakkında yasaklama kararı verilen kişi başka bir şahıs şirketinde ortaksa o şirket hakkında, başka bir sermaye şirketinde sermayenin yarısından fazlasına sahipse o şirket hakkında da yasaklama kararı verilir.

Bu kurala uygulamada "sirayet" denir. Yasaklamanın ortaklara ve bağlı şirketlere yayılması, bir grup şirketinin bütün kamu işlerini aynı anda durdurabilir.

Yasaklama Kararının Sonuçları

Yasaklama süresi boyunca yasaklı kişi veya şirket, kararda belirtilen kapsamda kamu ihalelerine teklif veremez. Kararda aksi belirtilmedikçe yasaklama, 4734 sayılı Kanun'un kapsamı dışında kalan istisna ihaleler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerini kapsar. Yasaklı olduğu halde ihaleye katılan istekli ihale dışı bırakılır, geçici teminatı gelir kaydedilir ve hakkında yeniden yasaklama işlemi başlatılabilir.

Yasaklama kararı kural olarak ileriye yönelik sonuç doğurur. Karar tarihinden önce imzalanmış ve devam eden sözleşmeler, ayrıca bir fesih sebebi bulunmadıkça kendiliğinden sona ermez.

Yasak fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ayrıca ceza soruşturması başlatılır. Hakkında kamu davası açılanlar, yargılama sonuçlanıncaya kadar kamu ihalelerine katılamaz.

İhaleden Yasaklama Kararına İtiraz ve İptal Davası

İhaleden yasaklama kararına itiraz için Kamu İhale Kurumu'na şikayet veya itirazen şikayet yolu yoktur. Kararın hukuka aykırı olduğunu düşünen kişi veya şirket, ihaleden yasaklama kararının iptali için doğrudan idare mahkemesinde dava açmalıdır.

Dava Açmadan Önce İdareye Başvuru Zorunlu mu?

Hayır. İhale işlemlerinde dava açmadan önce idareye şikayet ve Kamu İhale Kurumu'na itirazen şikayet yolunun tüketilmesi zorunludur. Ancak bu zorunluluk yasaklama kararları için geçerli değildir. Yasaklama kararına karşı doğrudan idare mahkemesinde dava açılır.

İstenirse İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesine göre dava açma süresi içinde kararı veren makama başvurularak kararın geri alınması da istenebilir. Bu başvuru dava süresini durdurur. Ancak yasaklama bu sırada uygulanmaya devam ettiğinden, uygulamada doğrudan yürütmenin durdurulması talepli dava açmak çoğu zaman daha etkili bir yoldur.

Dava Açma Süresi

İptal davası 60 gün içinde açılmalıdır. Danıştay'a göre dava açma süresi, kararın ilgiliye yazılı olarak bildirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Kararın Resmi Gazete'de yayımlanması tek başına süreyi başlatmaz. Karar tebliğ edilmemiş ve ilgili kararı sonradan öğrenmişse, öğrenme tarihi esas alınabilir.

Bununla birlikte hak kaybı yaşamamak için sürenin, Resmi Gazete'de yayım tarihi ve tebliğ tarihinden hangisi daha önceyse o tarihten itibaren hesaplanması en güvenli yoldur. Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Süre geçirildikten sonra açılan dava esasa girilmeden reddedilir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Davada görevli mahkeme idare mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise kural olarak yasaklama kararını veren idari makamın bulunduğu yer idare mahkemesidir. Burada belirleyici olan, kararın Resmi Gazete'de hangi kurumun adıyla yayımlandığı değil, yasaklama onayının hangi makam tarafından verildiğidir. Yasaklama kararlarının büyük bölümü bakanlıklar tarafından verildiğinden, bu davaların önemli bir kısmı Ankara idare mahkemelerinde görülebilmektedir.

Kanun Yolu: İstinaf ve Temyiz

İdare mahkemesinin kararına karşı bölge idare mahkemesinde istinaf yoluna başvurulabilir. Ayrıca ticari faaliyeti otuz gün veya daha uzun süre engelleyen işlemlere ilişkin davalarda Danıştay'da temyiz yolu açıktır. Danıştay, kamu ihalelerine katılmayı bir ticari faaliyet olarak kabul etmekte ve altı ay ve daha uzun süreli yasaklama kararlarına ilişkin davaları bu kapsamda değerlendirmektedir.

Yürütmenin Durdurulması

Dava açılması, yasaklama kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Dava devam ederken yasaklama süresi de işlemeye devam eder ve şirket bu süre boyunca ihalelere giremez. Bu nedenle dava dilekçesinde mutlaka yürütmenin durdurulması talep edilmelidir.

Mahkeme yürütmenin durdurulmasına karar verebilmek için iki şartın birlikte bulunmasını arar:

  • Yasaklama kararının açıkça hukuka aykırı olması,
  • Kararın uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması.

Yürütmenin durdurulması kararı verilirse, dava sonuçlanıncaya kadar yasaklama kararı uygulanmaz ve şirket ihalelere katılmaya devam edebilir.

Davada İncelenen Hukuka Aykırılık Sebepleri

İptal davalarında en sık ileri sürülen ve mahkemelerce dikkate alınan hukuka aykırılık sebepleri şunlardır:

  • Kararın yetkisiz makam tarafından verilmesi,
  • Kararın fiilin tespitinden itibaren 45 günlük süre geçtikten sonra verilmesi,
  • İsnat edilen fiilin kanunda sayılan yasak fiil ve davranışlardan birine girmemesi,
  • Fiilin işlendiğinin somut ve yeterli delillerle ispatlanamaması,
  • Yasaklama süresinin gerekçesiz olarak asgari sürenin üzerinde belirlenmesi,
  • Ortaklara sirayet kuralının hatalı uygulanması.

Danıştay, isnat edilen yasak fiilin gerçekleştiğini ispat yükünün yasaklama kararını veren idarede olduğunu kabul etmektedir. Bu nedenle idarenin dayandığı tespitlerin ve belgelerin dava sürecinde ayrıntılı şekilde incelenmesi büyük önem taşır.

Tam Yargı Davası

Hukuka aykırı bir yasaklama kararı nedeniyle ihalelere katılamayan şirket, bu nedenle uğradığı zararların tazmini için tam yargı davası da açabilir. Tam yargı davası, iptal davası ile birlikte veya iptal kararından sonra açılabilir. Zararın kapsamını belirlemek için kaçırılan ihaleler ve kar kayıpları ayrıntılı olarak belgelenmelidir.

İhaleden Yasaklama Davası Ne Kadar Sürer?

Yürütmenin durdurulması talebi, mahkemeler tarafından genellikle davanın açılmasından kısa bir süre sonra, savunma alındıktan sonra karara bağlanır. Davanın esası ise mahkemenin iş yüküne göre değişmekle birlikte, genellikle 4 ay ile 6 ay arasında sonuçlanmaktadır.

Sonuç

İhaleden yasaklama kararı, kamu ihalelerinde faaliyet gösteren şirketler için ticari hayatı doğrudan etkileyen ağır bir idari yaptırımdır. Kararın yetkili makam tarafından, 45 günlük süre içinde ve somut delillere dayanılarak verilmesi; yasaklama süresinin de fiilin ağırlığıyla orantılı olarak belirlenmesi gerekir. Bu şartlardan birinin eksik olması, kararın iptali için güçlü bir sebeptir.

Yasaklama kararına karşı 60 günlük dava açma süresi kısadır ve dava açılması kararı kendiliğinden durdurmaz. Bu nedenle zaman kaybetmeden yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açılması büyük önem taşır. İhaleden yasaklama kararına karşı iptal davası ve yürütmenin durdurulması süreci için Ankara avukat Kaan Karayaka ile iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İhaleden yasaklama kararını kim verir?

İhaleyi yapan bakanlık veya idarenin bağlı ya da ilgili olduğu bakanlık verir. İl özel idareleri için İçişleri Bakanlığı, belediyeler için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı yetkilidir.

İhaleden yasaklama süresi ne kadar?

Yasak fiil ve davranışlar için bir yıldan iki yıla kadar, sözleşme imzalamama halinde ise altı aydan bir yıla kadar yasaklama kararı verilir.

İhaleden yasaklama kararına karşı dava açma süresi kaç gün?

Dava 60 gün içinde idare mahkemesinde açılmalıdır. Süre kural olarak kararın tebliğinden başlar. Hak kaybı yaşamamak için Resmi Gazete'deki yayım tarihi ile tebliğ tarihinden önce geleni esas almak en güvenli yoldur.

İhale yasaklı sorgulama nereden yapılır?

Yasaklılık durumu Kamu İhale Kurumu'nun EKAP sistemi üzerinden sorgulanabilir. Şirketin yanında yarıdan fazla paya sahip ortakların da ayrıca sorgulanması gerekir.

Dava açınca yasaklama durur mu?

Hayır. Dava açılması kararı kendiliğinden durdurmaz. Yasaklamanın dava süresince uygulanmaması için mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı alınması gerekir.

İhaleden yasaklama kararı ortakları da etkiler mi?

Evet. Şahıs şirketlerinde bütün ortaklar, sermaye şirketlerinde ise sermayenin yarısından fazlasına sahip ortaklar hakkında da yasaklama kararı verilir.

Yasaklı şirket mevcut işlerine devam edebilir mi?

Yasaklama kararı kural olarak ileriye yöneliktir. Daha önce imzalanmış sözleşmeler, ayrıca bir fesih sebebi bulunmadıkça devam eder.

45 gün geçtikten sonra yasaklama kararı verilebilir mi?

Hayır. Danıştay, fiilin tespit edildiği tarihten itibaren 45 gün içinde verilmeyen yasaklama kararlarını hukuka aykırı kabul etmektedir.

Yasaklama kararına Kamu İhale Kurumu'na itiraz edilebilir mi?

Hayır. Yasaklama kararlarına karşı Kamu İhale Kurumu'na başvuru yolu yoktur. Dava açmadan önce idareye başvurmak da zorunlu değildir. Doğrudan idare mahkemesinde dava açılabilir.

Hukuki destek için

Görüşme için telefonla veya e-postayla ulaşabilirsiniz.

WhatsApp ile yazın
WhatsApp Ara